Jak dziś wygląda postępowanie o ustalenie stosunku pracy i jakie zmiany szykuje rząd
Drodzy Państwo,
chciałabym zwrócić uwagę na istotne kwestie dotyczące umów cywilnoprawnych vs umów o pracę — zarówno obecnego stanu prawnego, jak i projektu zmian, które mogą wejść w życie w najbliższym czasie.
- Co to jest postępowanie o ustalenie stosunku pracy
Gdy ktoś świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło czy w ramach B2B, ale w rzeczywistości spełnia warunki stosunku pracy — czyli m.in.:
• wykonuje pracę na rzecz pracodawcy,
• pod jego kierownictwem,
• w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym,
• za wynagrodzeniem —
wtedy ma prawo domagać się uznania, że naprawdę był pracownikiem na umowie o pracę.
Taki wniosek (pozew) może wnieść sam pracownik, mogą to zrobić też inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), a także inne osoby z prawem do tego — np. spadkobiercy pracownika.
Sprawy takie są rozpatrywane przez sądy pracy (sądy rejonowe). To sąd ustala, czy faktyczny stan rzeczy odpowiada stosunkowi pracy, i jeśli tak — ustala jego treść (np. wymiar czasu pracy, wynagrodzenie, dodatki, urlopy itp.).
Skutki wyroku są wsteczne („ex tunc”) — oznacza to, że jeśli sąd orzeknie, że stosunek pracy istniał, to m.in. zaległe wynagrodzenie, składki, urlopy etc. są naliczane od tego momentu, od którego pracownik faktycznie pracował przy tych warunkach.
2. Słabości obecnego stanu
- Postępowania sądowe bywają długie — czas oczekiwania bywa męczący dla pracownika.
- Często brak jest dostatecznych dowodów albo pracownicy rezygnują w trakcie, bo trudno udowodnić m.in. podporządkowanie, stałe godziny pracy itp.
- Inspekcja pracy, choć ma uprawnienia do występowania z pozwami, nie może samodzielnie przekształcać umów cywilnoprawnych w etaty — musi działać przez sąd.
3. Co przewiduje projekt nowej ustawy dotyczącej PIP
Rząd szykuje zmiany, które mają na celu:
- Przekazanie PIP nowego uprawnienia: wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu umów cywilnoprawnych (np. umowa zlecenie, B2B), które faktycznie realizowane są jak umowa o pracę, na umowę o pracę. To oznacza, że inspektor będzie mógł samodzielnie uznać, że dana umowa powinna być umową o pracę, bez konieczności ciągnięcia sprawy przed sądem.
- Decyzje te mają być natychmiast wykonalne — co oznacza, że zmiana formy umowy, zobowiązanie do uregulowania zaległych składek i innych świadczeń, będą miały szybki efekt.
- W projekcie mowa jest też o podwyższonych karach za naruszenia prawa pracy (np. zastępowanie umowy o pracę umową cywilnoprawną), możliwościach kontroli zdalnej, lepszej wymianie danych między PIP, ZUS i administracją skarbową.
- Planowana data wejścia tych zmian to 1 stycznia 2026 r. (jeśli projekt zostanie przyjęty w obecnym kształcie).
Jeśli masz wątpliwości, czy Twoja umowa została zawarta prawidłowo?
Zastanawiasz się, jak przygotować się na planowane zmiany w prawie pracy?
Skontaktuj się z nami – pomożemy Ci przeanalizować sytuację, doradzimy najlepsze rozwiązania i zadbamy o Twoje bezpieczeństwo prawne.
